AİHM Başvuru Süresi ve Şartları

Av. Oğuz EROĞLUİdare Hukuku21 dk okuma
AİHM Başvuru Süresi ve Şartları

Kısa cevap. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine bireysel başvuru süresi, yürürlükte dört aydır. Mahkeme’nin 1 Şubat 2022 duyurusu, süreyi nihai iç karardan dört ay olarak yazar. 15 No’lu Protokol 1 Ağustos 2021’de yürürlüğe girmiş, dört aylık kural 1 Şubat 2022’de işlemeye başlamıştır. Bu tarihten sonraki nihai iç kararlar için eski altı ay yürürlükteki süre değildir. Dört ay, iç hukuk başvuruları tükenmeden işlemez. Anayasa Mahkemesinin otuz günü bu sürenin yerine geçmez. Bu sayfa başarı oranı vermez.

Yürürlükteki süre neden dört aydır?

AİHM Başvuru Süresi ve Şartları
AİHM Başvuru Süresi ve Şartları

Dört ay, Sözleşme’nin 35. maddesindeki kabul edilebilirlik şartlarından biridir. Mahkeme, 1 Şubat 2022 tarihli duyurusunda sürenin nihai iç yargı kararını izleyen dört ay olduğunu, önceki sürenin altı ay olduğunu ve yeni sürenin geriye yürümediğini yazar. 1 Şubat 2022’den önce verilmiş nihai iç kararlar o eski süreye bağlı kalmıştır. O günden itibaren verilen nihai iç kararlarda başvuru dört ay içinde yapılmalıdır. Şartlardan biri tutmazsa başvuru kabul edilemez bulunur.

Protokol 1 Ağustos 2021’de, bütün üye devletlerin onayıyla yürürlüğe girmiştir. Aynı duyuru, süre değişikliğinden önce bir geçiş bırakıldığını ve geçişin 1 Şubat 2022’de bittiğini söyler. 2026’da açılacak bir dosyada hâlâ altı ay bulunduğu cümlesi, bu geçişten sonraki kural değildir. Altı ay, yalnızca 1 Şubat 2022’den önce verilmiş nihai iç kararın tarihi için anlam taşır. Yeni bir nihai karar, o eski dilime girmez.

Süre, Mahkeme’nin esasa girip girmeyeceğinin ön şartıdır. Dört ay dolmuşsa Mahkeme, ihlalin bulunup bulunmadığını tartışmadan kabul edilemezlik kararı verebilir. Dört ayın içinde olmak da esasa girileceği anlamına gelmez. Tüketme, mağdur sıfatı ve şikâyetin Sözleşme hakkına bağlanması ayrıca aranır. Bu sayfa, başvuruların hangi oranda kabul edildiğini yazmaz. Oran, dosyanın şartlarının yerini tutmaz.

Protokolün başka hükümleri süreyi ikinci bir aya çevirmez. Önsöze ikincillik ve takdir marjının girmesi, dört ayı uzatan bir kayıt değildir. Hâkim adayının, üçlü listenin istendiği tarihte altmış beş yaşından küçük olması da başvuru süresinin parçası değildir. Bu kayıtlar, Mahkeme’nin kuruluşuna ve denetimin sınırına ilişkindir. Okuyucunun hesabı, nihai iç kararın tarihi ile dört aydır.

Dört ay, Mahkeme’nin iç hukuktaki delili yeniden tartacağı bir inceleme süresi değildir. Süre, başvurunun kabulün diğer şartlarından ayrı olarak, başvurunun zamanında yapılıp yapılmadığını ölçer. Zamanında yapılan başvuru da diğer şartlar tutmazsa esasa geçmez. Okuyucu, duyurudaki tarihi kendi nihai kararına uygular. 1 Şubat 2022’den sonraki nihai karar için hesap dört aydır. Bu hesabın yanına ikinci bir ay, hafta veya gün eklenmez. Eklenen her rakam, duyuruda olmayan bir süre olur. Bu sayfa o rakamı üretmez. Protokolün yürürlük günü ile sürenin işlemeye başladığı gün de birbirine karıştırılmaz. 1 Ağustos 2021 protokolün yürürlüğüdür. 1 Şubat 2022 ise dört ayın işlemeye başladığı gündür.

Avukatla İletişime Geçmek İçin Tıkla!

Eski altı ay hangi kararlarda kalır?

Altı ay, 1 Şubat 2022’den önce verilmiş nihai iç kararlar için tarihsel kayıttır. O tarihten sonra verilen bir nihai karar, dava eski olsa bile altı aya dönmez. Ölçü, davanın açıldığı yıl değil, süreyi başlatan nihai iç kararın tarihidir. İlk derece hükmü 2021’de, nihai karar 2022’den sonra verilmişse yürürlükteki süre dört aydır.

Geriye yürümezlik, eski kararın sahibine eski süreyi korur. Yeni kararın sahibine eski süreyi taşımaz. İki dosyası olan kişi, her nihai karar için ayrı tarih tutar. Bir dosyada altı ayın dolmuş olması, diğer dosyanın dört ayını kendiliğinden düşürmez. Her şikâyet kendi nihai kararına bağlanır.

Eski sürenin hâlâ açık olduğu iddiası, kararın yüzündeki tarihle ve tebliğ kaydıyla gösterilir. Tarih 1 Şubat 2022 veya sonrasıysa altı ay cümlesi kullanılmaz. Tarih önceyse, o dosyada eski sürenin fiilen dolup dolmadığı ayrıca hesaplanır. 2026’da bu eski dilim, yeni bir başvuru için genel kural diye anlatılmaz.

Karar düzeltme veya benzeri olağanüstü bir başvurunun süreyi eski altı aya döndürüp döndürmeyeceği, o başvurunun etkili iç hukuk başvurusu sayılıp sayılmadığına bağlıdır. Etkili sayılmayan bir merci, nihai kararı kendiliğinden ötelemez. Bu sayfa her olağanüstü kanun başvurusunu etkili saymaz ve her biri için ayrı ay uydurmaz.

Eski süreyi koruyan dosyada da formun eksiksiz olması aranır. Altı ayın tarihsel olarak uygulanması, eksik formun o süreyi kestiği anlamına gelmez. Başvuran, kararın 1 Şubat 2022’den önce verildiğini kararın yüzündeki tarihle gösterir. Tarih okunmuyorsa tebliğ belgesi istenir. Tebliğ belgesi de yoksa eski süre varsayımı kurulmaz. Varsayım, 2026’daki yeni nihai kararları altı aya taşımaz. Taşıma iddiası, Mahkeme kaleminde ayrıca bir af gibi işlemez. Af ilan edilmiş değildir. Her dosya kendi nihai kararının tarihine bağlanır. Tarihler karışık bir klasörde duruyorsa başvuran, hangi zarfın hangi karara ait olduğunu ayırır.

Nihai iç kararın tarihiBaşvuru süresiBugün için anlamı
1 Şubat 2022 ve sonrasıDört ayYürürlükteki süre
1 Şubat 2022’den önceO tarihteki eski altı ayGüncel kural değil
İç hukuk henüz nihai karar üretmemişDört ay başlamazÖnce iç hukuk

Dört ay hangi karardan işler?

Duyuru, süreyi nihai iç yargı kararından başlatır. Bu karar, çoğu zaman ülkedeki son etkili merciin kararıdır. İlk derece hükmünün tefhim günü, kanun yolu açıkken nihai karar değildir. İstinaf veya temyiz süresi işlerken Mahkeme’ye form göndermek, dört ayı öne çekmez. İç hukuk henüz tükenmemişse ortada, süreyi başlatan nihai karar yoktur.

Türkiye’de birçok dosyada son iç karar, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararıdır. Her uyuşmazlık bu merciden geçmek zorunda değildir. Hangi başvurunun etkili sayılacağı şikâyete göre değişir. Etkili ise o karar beklenir. Etkili değilse, daha önceki nihai karar dört ayı başlatabilir. Etkililik, “nasıl olsa reddedilir” tahminiyle kapatılmaz.

Mahkeme’nin duyurusu başlangıcı nihai iç karar diye yazar. Kararın yüzüne karşı tefhim mi, yoksa tebliğle öğrenme mi olduğu, dosyadaki bildirimden okunur. Bu sayfa her olay için tek bir tebliğ günü ilan etmez. Hangi kâğıdın nihai karar sayıldığı — bölge adliye kararı, Yargıtay kararı veya Anayasa Mahkemesi kararı — önce ayrılır.

Birden fazla sanık veya davacı varsa her kişinin nihai kararı ayrı olabilir. Birinin temyiz etmesi, temyiz etmeyenin süresini kendiliğinden durdurmaz. Karar ortak yazılmış olsa bile tebliğ tarihleri farklıysa dört ay her tebliğ için ayrı işler. Ortak vekil, her müvekkilin tebliğ kaydını ayrı saklar.

Nihai kararın gerekçeli sürümü ile kısa hüküm aynı gün açıklanmamış olabilir. Dört ay, duyurudaki nihai iç karara bağlanır. Gerekçenin sonradan yazılması, her dosyada süreyi gerekçe tarihine kaydırmaz. Kaydırma iddiası, iç hukuktaki tebliğ düzeninden ve kararın hangi metninin nihai sayıldığından okunur. Bu sayfa gerekçe için ayrı bir ay ilan etmez. Başvuran, elindeki metnin kısa hüküm mü gerekçeli karar mı olduğunu kapağından ayırır. Kapak yoksa mahkeme kaleminden alınan suret esas tutulur. Suretin üzerindeki tarih, haber sitesindeki özetten önce gelir.

İç hukuk tükenmeden süre işler mi?

Dört ay, iç hukuk başvuruları tüketildikten sonra işleyen bir süredir. Başvurular tükenmeden yapılan form, süre henüz dolmamış olsa bile kabul edilebilirlikten düşebilir. Tüketmek, varsa olağan kanun yollarını ve etkili ise Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusunu kullanmaktır. Etkisiz veya açıkça sonuçsuz bir merciyi zorunlu saymak başka sorudur. O sonuca, merciin kanunda olup olmadığı ve şikâyetin niteliği bakılarak varılır.

Örnek: iş mahkemesi hükmü 2026’da istinafta onanır, temyiz kanun yolu açıkken kullanılmaz ve Anayasa Mahkemesine de başvurulmaz. İç hukuk, gidilebilecek etkili başvuru dururken tükenmiş sayılmaz. Aynı gün Mahkeme formunun postaya verilmesi, dört ayın içinde olunsa bile tüketme eksikliğini kapatmaz. Erken form, sonraki nihai karardan işleyecek dört ayın yerine geçmez.

Tersi örnek: Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu esastan reddedilir ve bu karar nihai iç karardır. Dört ay bu karardan işler. Reddin haklı bulunması, Mahkeme’de otomatik kabul anlamına gelmez. Kabul, ayrıca 35. maddedeki diğer şartlara bağlıdır. Esas ret ile süre ret karıştırılmaz. Birincisi iç hukuku bitirir. İkincisi, dört ayın kaçırıldığını gösterir.

Tüketme, her kanun maddesini tek tek saymak değildir. Şikâyet, iç hukukta özü itibarıyla ileri sürülmüş olmalıdır. Mahkeme önünde ilk kez kurulan yepyeni bir maddi vakıa, tüketilmiş sayılmayabilir. İç mahkemeye sunulan dilekçenin hangi hakkı tartıştığı saklanır. Saklanmayan dilekçe, sonradan Sözleşme maddesine çevrilemez.

Tüketme şartı, başvurandan iç hukuktaki her ihtimali sonsuza kadar denemesini istemez. İstenen, etkili olan olağan başvuruların kullanılmasıdır. Etkili başvuru kullanılmadan yazılan dört ay hesabı, henüz başlamamış bir sürenin bittiği izlenimini verir. İzlenim, formu erken göndermeyi haklı çıkarmaz. Erken form düşerse, asıl nihai karardan sonra yeni form kurulur. Yeni formun da dört ayı vardır. Eski formun postaya verildiği gün, yeni sürenin içine sayılmaz. Sayılmaz çünkü o gün, süreyi başlatan nihai karar henüz yoktu. Başvuran her iki formun tarihini ayrı tutar.

Anayasa Mahkemesinin otuz günü neden ayrıdır?

6216 sayılı Kanunun bireysel başvuru süresi otuz gündür. Bu süre, Anayasa Mahkemesine özgü iç hukuk süresidir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin dört ayı, onun yerine geçmez ve onun sonuna eklenen bir uzatma değildir. İki süre iki mercie aittir. Biri biterse diğeri kendiliğinden işlemiş sayılmaz.

Anayasa Mahkemesine otuz gün içinde gidilmiş olması, Mahkeme süresini kendiliğinden korumaz. Anayasa Mahkemesi karar verdikten sonra dört ay ayrıca işler. Karar kabul edilemezlik kararı olsa bile, o karar nihai iç kararsa dört ayı başlatabilir. Hangi kabul edilemezlik gerekçesinin nihai sayılacağı dosyadaki karar metninden okunur. Bu sayfa her kabul edilemezlik için aynı sonucu kilitlemez.

Otuz gün kaçırılmışsa Anayasa Mahkemesi başvurusu süreden reddedilebilir. Bu ret, bazı dosyalarda daha önceki nihai kararın dört ayını da kaçırmış olabilir. Çünkü etkili başvuru hiç kullanılmadan beklenen süre, Mahkeme hesabında iç hukuku tüketmiş saydırmaz. Okuyucu, otuz günü dört aya tamamlayarak tek takvim kurmaz.

Anayasa Mahkemesi kararının tebliği, dört ayın başlangıç belgesidir. Tebliğ edilmeyen bir kısa mesaj veya haber sitesindeki özet, tebliğ yerine konmaz. Karar örneği ve tebliğ tutanağı formun ekinde durmalıdır. Ekler, başvuru yazısında ayrıntılanır. Burada önemli olan, otuz günün bitiş gününü dört ayın bitiş günü sanmamaktır.

Otuz gün, 6216 sayılı Kanunun bireysel başvuru süresidir. Dört ay, Sözleşme’nin 35. maddesindeki süredir. İkisini toplayıp tek bir süre yapmak, iki mercii tek mahkeme saymak olur. Anayasa Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ön inceleme dairesi değildir. Kararı, iç hukuktaki son etkili karar olabilir. Olabilmesi, dört ayı otuz güne indirgemez. Otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine gidilmiş ve karar çıkmışsa, dört ay o kararın tebliğinden işler. Tebliğ gecikirse gecikme, otuz günün yeniden açılması anlamına gelmez. Otuz gün kendi merciinde kapanmıştır. Dört ay yeni bir süredir.

Dört ay takvim ayı olarak nasıl okunur?

Süre aydır. Yüz yirmi gün diye çevrilmez. Nihai iç karar 10 Mart 2026’da öğrenilmişse dört ay, aynı gün sayısının denk geldiği 10 Temmuz 2026’da dolar. Ayın gün sayısı otuz veya otuz bir olsa da hesap, dört takvim ayıdır. Günü güne çevirip resmi tatilleri tek tek düşmek, bu sürenin kuralı değildir.

Mahkeme uygulamasında son günün hafta sonuna veya resmî tatile denk gelmesi, kural olarak süreyi uzatan bir sebep sayılmaz. İç hukuktaki adli ara, bu dört ayı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 104. maddesindeki bir hafta gibi uzatmaz. 104. madde, iç hukuk süreleri içindir. Sözleşme süresi, ağustosa denk gelse bile o maddeyle kendiliğinden kaymaz. Bu uygulamanın karar metni bu turda yeniden açılmadı.

Başlangıç gününün öğrenme günü mü tebliğ günü mü olduğu dosyadan okunur. Öğrenme iddiası, tebliğ yokken her zaman kabul edilmez. Tebliğ varsa tebliğ tarihi esas alınır. Tebliğ usulsüzse usulsüzlüğün düzeldiği gün ayrıca tartışılır. Bu sayfa her tebligat türü için ayrı bir gün sayısı üretmez.

Hesap tutulurken yalnızca nihai kararın tarihi yazılır. İlk dilekçe tarihi, duruşma tarihi ve kararın yazılma tarihi aynı gün olmayabilir. Süreyi başlatan, duyurudaki nihai iç karardır. Karar düzeltme dilekçesinin reddi ayrı bir nihai karar sayılmıyorsa o red, dört ayı kendiliğinden yeniden başlatmaz.

Takvim ayı hesabında başlangıç gününün numarası, bitiş ayında yoksa ayın son günü tartışması doğabilir. Bu sayfa her ay uzunluğu için ayrı bir istisna cetveli yazmaz. Okuyucu, nihai kararın gün numarasını dört ay sonraki aynı numarayla yan yana koyar. Numara o ayda yoksa işlem günündeki Mahkeme uygulaması esas alınır. Uygulama bu turda gün gün kilitlenmedi. Kilitlenmeyen yer, yüz yirmi güne yuvarlanarak kapatılmaz. Yuvarlama, süreyi kısaltabilir. Kısaltılmış süre, formun geç kalmasına neden olur. Başvuran, son günü kendisi uzatmaz. Resmî tatil de bu sayfada otomatik uzatma sebebi diye yazılmamıştır.

Eksiksiz form hangi günü esas alır?

Dört ayın içinde kalınıp kalınmadığı, Mahkeme’ye ulaşan ilk mektuba veya telefona göre değil, eksiksiz başvuru formuna göre ölçülür. İçtüzük’ün 47. maddesi, formun zorunlu bilgileri ve belgeleri içermesini arar. Başvuru tarihi, bu şartları taşıyan formun gönderildiği gündür. Postayla gönderimde zarfın gönderim tarihi esas alınır. Eksik form, süreyi kesmez.

Örnek: nihai iç karar 10 Mart 2026’da öğrenildi. Başvuran 5 Temmuz’da formu gönderdi, ancak şikâyetin özetini ve nihai kararın suretini eklemedi. Eksikler 20 Temmuz’da gönderildi. 5 Temmuz tarihi korunmaz. Eksiksiz form 20 Temmuz’da oluştuğu için başvuru, 10 Temmuz’daki son günü geçmiş sayılabilir. Hangi bölümlerin zorunlu olduğu başvuru yazısındadır.

Formun Mahkeme kalemine vardığı gün ile gönderildiği gün ayrılabilir. Postada gönderim tarihi esas alınıyorsa varış gecikmesi, gönderim dört ayın içindeyse kural olarak başvuranın aleyhine çevrilmez. Gönderim kaydı saklanmalıdır. Kayıtsız bırakılan bir evrak, dört ayın içinde gönderilmiş sayılmayabilir. Bu sayfa kargo firması önermez.

Elektronik gönderimin hangi sistemle ve hangi gün esas alınacağı, işlem günündeki İçtüzük ve Mahkeme duyurusundan okunur. Bu sayfa yeni bir elektronik süre icat etmez. Eksik yüklenen bir dosya, kâğıt formdaki eksik ek ile aynı sonuca gidebilir. Yüklemenin tamamlandığına dair kayıt, başvuranın elinde durmalıdır.

Zorunlu bilgi eksikse Mahkeme, tamamlanması için yazı gönderebilir. Yazı, dört ay dolmadan gönderilen eksiksiz formun yerini her zaman tutmaz. Eksikler süre dolduktan sonra tamamlanırsa, tamamlanan tarih başvuru tarihi sayılabilir. Bu sonuç, İçtüzük 47’nin eksiksiz form kuralından okunur. Başvuran, yazıyı bekleyerek dört ayın son gününü geçirmemelidir. Son günden önce eksiksiz form gönderilmişse, sonraki tamamlama kural olarak ilk gönderim tarihini düşürmez. İlk gönderim eksikse sonraki tamamlama ilk tarihi diriltmez. Diriltme umuduyla eksik zarf göndermek, süreyi kesmez.

Sürenin yanında hangi kabul şartları durur?

Süre tek başına yetmez. 15 No’lu Protokol’ün yürürlük duyurusu, başvurunun diğer kabul kurallarını da değiştiren bir metin olduğunu yazar. Başvuran, Sözleşme veya ek protokoldeki bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren kişi olmalıdır. İsimsiz başvuru, daha önce incelenmiş aynı konu ve hakkın kötüye kullanılması, süreden bağımsız kabul engelidir.

Yerel mahkemenin delili yanlış tarttığı iddiası, tek başına Sözleşme şikâyeti değildir. Mahkeme, iç hukukun bir üst temyiz mercii gibi kurulmaz. Delil takdiri, ancak Sözleşme hakkının ihlaline bağlanabiliyorsa konu bakımından incelenir. Bağ kurulmadan yazılan uzun bir olay öyküsü, dört ayın içinde olsa bile esası açmaz.

Aynı konuda daha önce Mahkeme’ye yapılmış ve karara bağlanmış bir başvuru, yeni bir dört ay üretmez. Yeni bir olgu varsa bu, yeni bir şikâyet olarak ayrıca gösterilir. Gösterilmeyen tekrar, kötüye kullanma veya aynı konu engeline girebilir. Başvuran, önceki form numarasını saklar.

Kamu gücünü kullanan bir makam, bireysel başvurunun tipik başvuranı değildir. Tüzel kişilerin hangi hakları ileri sürebileceği, hakkın niteliğine göre değişir. Her şirket şikâyeti kendiliğinden konu bakımından bağdaşır sayılmaz. Bu sayfa tüzel kişi için ayrı bir süre yazmaz. Süre yine dört aydır. Sıfat, sürenin yerine geçmez.

Kabul şartları art arda değil, birlikte aranır. Biri tutmasa diğerleri sağlam olsa da başvuru düşebilir. Dört ay tutmuş, fakat şikâyet Sözleşme hakkına bağlanmamışsa konu engeli işler. Şikâyet bağlanmış, fakat başvuran mağdur değilse kişi engeli işler. İsimsiz form, sürenin içinde olsa bile kabul edilemez. Aynı konuda bitmiş bir başvuru varsa yeni form, yeni olguyu göstermeden incelenmeyebilir. Kötüye kullanma, hakaret içeren veya yanıltıcı belge sunulan formda ayrıca gündeme gelir. Bu sayfa hangi cümlenin kötüye kullanma sayılacağını listelemez. Liste, dosyanın yerine geçmez.

ŞartTutmazsaDört ayla ilişkisi
Nihai iç karardan dört aySüre yönünden kabul edilemez1 Şubat 2022 sonrası yürürlükteki süre
İç hukuk başvurularının tüketilmesiKabul edilemezDört ay bu kararın ardından
Sözleşme hakkına bağlı şikâyetKonu bakımından bağdaşmaz veya dayanaksızSüre dolmasa da esas açılmaz
Başvuranın mağdur sıfatıKişi bakımından bağdaşmazSüre şartının yerini tutmaz
Önemli dezavantajKabul edilemezlik sebebi olabilirTutar yazılmadı

Mağdur sıfatı neden süreyle karışır?

Mağdur, ihlalden doğrudan etkilendiğini ileri süren kişidir. Başkasının davasını, o kişinin yetkisi olmadan anlatmak mağdur sıfatı vermez. Yakınların başvurusu, ancak şikâyetin niteliği buna elveriyorsa gündeme gelir. Bu elverişlilik her suç ve her hak için aynı değildir. Sıfat yoksa dört ay dolmamış olsa bile başvuru kişi bakımından düşebilir.

İç hukukta lehine karar çıkmış ve ihlalin sonuçları giderilmiş kişi, mağdur sıfatını yitirmiş olabilir. Giderim, her tazminatı otomatik yeterli saydırmaz. Yeterlilik, hakkın niteliğine ve iç karardaki tespite bağlıdır. Bu sayfa hangi tutarın yeterli giderim olduğunu lira ile yazmaz.

Başvuran ölürse, bazı şikâyetlerde yakınlar başvuruyu sürdürebilir. Sürdürme, her hak için kendiliğinden açık değildir. Yeni bir başvuru açılacaksa dört ay, yine nihai iç karara bağlıdır. Ölüm, süreyi kendiliğinden dondurmaz. Yakının sıfatı ayrıca gösterilir.

Mağdur sıfatı, avukat tutmuş olmakla kazanılmaz. Avukat, başvuranın yerine mağdur olmaz. Vekâlet, formdaki kimlik bilgilerini ve şikâyet edilen devleti açık bırakmamalıdır. Eksik kimlik, 47. maddedeki eksik form sonucuna gidebilir. Eksik form, dört ayı durdurmaz.

Sıfat ile süre sık karışır çünkü ikisi de başvurunun başında incelenir. Karışma, birinin diğerini iyileştirdiği anlamına gelmez. Mağdur olmayan kişi, dört ayı en başta tutsa da kişi bakımından kabul edilemez bulunabilir. Mağdur olan kişi, süreyi kaçırmışsa sıfatı süreyi geri getirmez. İç hukukta tazminat alınmış olması, mağdur sıfatını her zaman düşürmez. Düşürüp düşürmediği, giderimin ihlali karşılayıp karşılamadığına bağlıdır. Karşılamaya dair lira eşiği bu sayfada yoktur. Başvuran, iç karardaki hüküm fıkrasını ve infaz belgesini formdan ayrı saklar.

Önemli dezavantaj kaydı neyi değiştirir?

15 No’lu Protokol, önemli dezavantaj şartındaki ikinci kaydı kaldırmıştır. İç mahkemenin gereği gibi incelemediği bir davanın bu nedenle reddedilemeyeceği biçimindeki o kayıt, yürürlükteki metinde durmaz. Önemli bir dezavantaj bulunmaması, kabul edilemezlik sebebi olabilir. Dezavantajın önemli sayılıp sayılmayacağı hakkın niteliğinden okunur.

Bu sayfa önemli dezavantaj için bir lira eşiği yazmaz. Eşik, duyurularda tek tutar olarak verilmez. Maddi tazminatı küçük görünen bir şikâyet, özgürlük veya özel hayat gibi bir hakka bağlanıyorsa aynı cümleyle kapanmaz. Tersine, yalnız küçük bir para uyuşmazlığını Sözleşme’ye taşımak, önemli dezavantaj bulunmadığı gerekçesine açık olabilir.

Önemli dezavantaj, dört ayın yerine geçmez. Dezavantaj önemli olsa bile süre kaçmışsa başvuru süre yönünden düşebilir. Süre içinde olsa bile dezavantaj önemli görülmezse başka bir kabul engeli işleyebilir. İki şart birbirinin yedeği değildir.

Başvuran, iç hukukta istediği tazminatın tamamını alamamış olmaktan duyduğu rahatsızlığı tek başına önemli dezavantaj diye adlandıramaz. Mahkeme, iç hukuktaki miktar takdirinin yerine geçerek yeni bir hesap kurmaz. Hesap, ancak Sözleşme hakkının ihlaline bağlanabiliyorsa konuşulur. Bağ yoksa dört ayın içinde olunması sonucu değiştirmez.

İkinci kaydın kalkması, her küçük uyuşmazlığın otomatik reddedileceği anlamına gelmez. Kalkma, iç mahkeme gereği gibi bakmadı diye bu engelin her zaman aşılamayacağını söyler. Aşılıp aşılamayacağı, hakkın niteliğine ve somut zararın önemine bağlıdır. Önem, bu sayfada tek bir para birimine bağlanmaz. Para birimine bağlanan bir eşik, duyuruda yoktur. Duyuruda olmayan eşiği yazmak, kabul şartını uydurmak olur. Başvuran, şikâyetin neden önemli olduğunu hakkın kendisinden açıklar. Açıklama, dört ayın yerine geçmez. Süre kaçmışsa önem tartışmasına gelinmeyebilir.

Erken başvuru ile geç başvuru nasıl ayrılır?

Dört ay geçtikten sonra yapılan başvuru, esasa girilmeden süre yönünden kabul edilemez bulunabilir. Erken yapılan başvuru da, iç hukuk tükenmediği için aynı şekilde düşebilir. İkisi de Mahkeme bakmadı diye özetlenir. Gerekçeleri ayrıdır. Erken başvuruda yapılacak şey, nihai kararı beklemek ve o karardan sonra yeni formu dört ayın içinde göndermektir.

Geç kalınmış başvuruda eski altı aya sığınmak, 1 Şubat 2022’den sonraki nihai karar için sonuç vermez. Mazeret olarak avukat değişikliği, tatil veya haber alamama, her dosyada süreyi geri getirmez. Mahkeme’nin süreyi bağışladığı ayrı bir genel af bu sayfada yoktur. Bağışlama iddiası, somut tebliğ engeline dayanmalıdır.

Erken form reddedildikten sonra iç hukuk tamamlanırsa, yeni form yeni bir başvurudur. Eski formun numarası, yeni dört ayı kendiliğinden kesmez. Yeni form da eksiksiz olmalıdır. Eksik bırakılan ikinci form, birinci formun tarihini diriltmez.

Hem erken hem geç olma riski, takvimin iki ucunu birden yazmayı gerektirir. Bir uç, iç hukuktaki son etkili başvurunun tarihi. Diğer uç, o başvurudan doğan nihai karardan sonraki dört ay. Ortadaki bekleme, dört ayı harcamaz. Çünkü dört ay, nihai karar olmadan başlamaz. Beklerken form göndermek ise erken başvuru riskini doğurur.

Erken ve geç, aynı takvimin iki ayrı hatasıdır. Erken olan, nihai karar doğmadan formu göndermektir. Geç olan, nihai karardan dört ay geçtikten sonra göndermektir. İkisinin de sonucu kabul edilemezlik olabilir. Gerekçe satırı farklıdır. Gerekçe okunmadan yeni form hazırlanırsa aynı hata tekrarlanabilir. Tekrar, Mahkeme’nin süreyi bağışladığı anlamına gelmez. Bağışlama için genel bir düzenleme bu sayfada yoktur. Başvuran, ret kararındaki gerekçe cümlesini işaretler. İşaret, sonraki nihai karardan işleyecek dört ayı kendiliğinden kesmez.

Devam eden durum ve etkili başvuru yokluğu

Şikâyet konusu için etkili bir iç hukuk başvurusu hiç yoksa, dört ay ihlal oluşturan işlemden veya bu işlemin öğrenilmesinden işler. Bu istisna, iç hukukta merci varken merciyi atlamak için kullanılamaz. Etkili başvuru olmadığı iddiası, merciin kanunda bulunmaması veya bulunduğu hâlde şikâyeti gideremeyecek nitelikte olmasıyla kurulur.

İhlal tek bir işlemle bitmeyip devam eden bir durumsa, süre bu durum sona erinceye kadar kural olarak başlamaz. Devam eden durum, her uzamış davanın veya her memnuniyetsizliğin adı değildir. Durumun sürdüğü, somut işlemlerle gösterilir. Gösterilmeyen devam iddiası, dört ayı belirsiz biçimde açık bırakmaz.

Bu iki durumun dosyada gerçekten bulunup bulunmadığı, şikâyetin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir. Etkili başvuru yoktu diye beklemek, sonradan başvurunun etkili sayılması hâlinde hem tüketme hem süre riski doğurur. Risk, bu sayfada tek bir ek aya bağlanmaz. Ek ay yoktur. Yürürlükteki süre yine dört aydır.

İstisnanın uygulanacağına dair Mahkeme içtihadının karar metinleri bu turda yeniden açılmadı. Okuyucu, istisnayı kendi dosyasına kendiliğinden yapıştırmamalıdır. İstisna iddiası varsa, neden etkili başvuru bulunmadığı ve durumun hangi gün sürdüğü formda ayrıca yazılır. Yazılmazsa kurul, olağan dört ay hesabına döner.

İstisna, kuralın yerine geçen ikinci bir süre değildir. İstisna tutmazsa hesap yine dört aydır. İstisna tutarsa başlangıç, işlemin öğrenildiği güne veya durumun bittiği güne kayabilir. Kayma, başvurunun süresiz olduğu anlamına gelmez. Durum biter bitmez dört ay işlemeye başlar. Başlamadan önce form gönderilmişse bu, erken başvuru tartışması da doğurabilir. Başvuran, durumun hangi belgeyle bittiğini gösterir. Belge yoksa devam iddiası soyut kalır. Soyut iddia, dört ayı açık bırakmaz. Bu ayrımın dayandığı karar metinleri bu turda yeniden açılmadığı için kesin bir şablon verilmez.

Kabul edilemezlik kararı ne sonuç doğurur?

Kabul edilemezlik, esasa girilmediği anlamına gelir. İhlal bulunmadığı tespiti ile aynı cümle değildir. Süre, tüketme veya konu engeliyle verilen kabul edilemezlik, davayı Mahkeme önünde bitirebilir. Bitme, iç hukuktaki hükmün kendiliğinden kalkması demek değildir. İç karar, kendi kesinliğiyle durur.

Kabul edilemezlik kararından sonra aynı olay aynı şikâyetle yeniden gönderilirse, aynı konu engeli gündeme gelir. Yeni ve ayrı bir ihlal varsa bu, yeni nihai karara ve yeni dört aya bağlanır. Eski formun reddi, yeni dört ayı uzatmaz.

Dostane çözüm veya tek yanlı bildirim, kabul şartı tamamlandıktan sonraki usullerdir. Bunlar dört ayın yerine geçen ayrı bir başvuru süresi değildir. Bu sayfa o usullerin pazarlık süresini yazmaz. Süre uydurulmaz. Başvuru önce dört ay ve diğer kabul şartlarıyla kurulur.

İhlal kararı çıkması da bir oran olarak vaat edilmez. Mahkeme’nin ihlal bulması, iç hukuktaki yeniden yargılama veya giderimin nasıl işleyeceğini tek başına Türkiye kanunu yerine geçerek anlatmaz. Giderim, kararın hükmüne ve iç hukukun o kararı nasıl ele aldığına bağlıdır. Bu sayfa örnek bir tazminat tutarı yazmaz.

Kabul edilemezlik kararı, iç hukuktaki hükmü bozmaz. Bozma, ancak iç hukukun kendi usulüyle gündeme gelir. Mahkeme’nin esasa girmemesi, başvurana iç mahkemede yeni bir hak doğurmaz. Doğurmaması, kararın yok sayılacağı anlamına da gelmez. Karar, aynı şikâyetin yeniden gönderilmesini zorlaştırır. Yeni şikâyet varsa yeni nihai karar ve yeni dört ay aranır. Eski kararın tebliği, yeni olayın süresini başlatmaz. Başvuran, iki olayı iki zarfta ayırır. Ayırma yapılmazsa kurul, yeni gibi görünen metni eski başvurunun tekrarı sayabilir.

Daire ve Büyük Daire süresi uzatır mı?

15 No’lu Protokol, daireden Büyük Daire’ye bırakmaya tarafların itirazını kaldırmıştır. Bırakma, kabul edilmiş bir başvurunun Mahkeme içindeki sonraki incelemesidir. Bırakma, dört aylık başvuru süresine ek ay eklemez. Başvuru zaten süresinde yapılmış olmalıdır. Süreyi kaçıran dosya, Büyük Daire’ye bırakılarak diriltilmez.

Komite, daire ve Büyük Daire arasındaki iş bölümü, başvuranın seçeceği bir menü değildir. Hangi kurulun bakacağı İçtüzük’e ve davanın niteliğine bağlıdır. Bu sayfa her kurul için ayrı bir başvuru ayı yazmaz. Bireysel başvurunun süresi tektir: nihai iç karardan dört ay.

Öncelik veya tedbir niteliğindeki bir istem, dört aylık başvurunun yerine geçmez. İstem, başvurudan bağımsız bir süre yaratmaz. Bu sayfa o istemin nasıl kurulacağını anlatmaz ve ona gün sayısı eklemez. Asıl form, yine eksiksiz ve dört ayın içinde olmalıdır.

Kararın kesinleşmesi, iç hukuktaki kesinleşme kavramıyla aynı takvim değildir. Mahkeme kararının ne zaman kesin sayılacağı, kararın türüne ve İçtüzük’e bağlıdır. Bu sayfa her karar türü için kesinleşme ayı uydurmaz. Okuyucunun ilk işi, başvuru süresini kaçırmamaktır. Kesinleşme, kabul edilmemiş bir dosyada konuşulmaz.

Mahkeme içindeki kurul değişikliği, başvurunun kabul edildiği anlamına da gelmez. Dosya bir kuruldan diğerine geçmiş olsa bile kabul engeli sonradan görülebilir. Görülen engel dört ay ise, bırakma işlemi engeli silmez. Silinmeyen süre, tarafların itiraz hakkının kalkmış olmasıyla da geri gelmez. İtirazın kalkması, Protokolün daireden Büyük Daire’ye bırakma düzenine ilişkindir. Düzen, bireysel başvurunun süresini dört aydan başka bir aya çevirmez. Çeviren bir duyuru yoktur. Okuyucu, kurul adını süre yerine koymaz.

Dosyada hangi tarihler yan yana durur?

Başvuran, bir kâğıtta şu tarihleri ayırır: ilk derece kararının tefhimi, kanun yolu dilekçesinin verildiği gün, nihai iç kararın tarihi, o kararın tebliği, Anayasa Mahkemesine başvuru günü ve Anayasa Mahkemesi kararının tebliği. Dört ay, bu listedeki nihai olan karardan işler. Listenin diğer günleri, tükenmenin gösterilmesi içindir.

Tarih yazılmayan bir not, süre hesabı değildir. Elektronik tebligat çıktısı, mazbata ve kararın son sayfası birlikte saklanır. Çıktının üzerindeki gün ile kararın üzerindeki gün farklıysa tebliğ günü esas alınır. Fark açıklanmadan form gönderilirse eksik ek, 47. madde riski doğurur.

Vekiller arasında devir varsa devir tarihi, dört ayı durdurmaz. Yeni vekil, eski vekilin tebliğ gününü miras alır. Tebliğ eski vekile usulüne göre yapılmışsa süre o günden işler. Devir sözleşmesi, Sözleşme süresini yeniden başlatan bir iç hukuk işlemi değildir.

Bu sayfa form örneği, ek listesinin tamamı ve posta adresi vermez. Onlar başvuru yazısındadır. Burada tutması gereken omurga şudur: nihai iç karar, dört ay, tüketilmiş iç hukuk ve Sözleşme’ye bağlı bir şikâyet. Omurgadan biri eksikse diğerinin sağlam olması başvuruyu kabul edilebilir kılmaz. Başarı oranı da bu omurganın yerine yazılmaz.

Tarih listesi tutulurken her satırın yanında belgenin adı yazılır. Adı olmayan bir gün, form ekinde karşılık bulmaz. Ek bulunmayan gün, Mahkeme kaleminde dört ayın başlangıcı diye kabul edilmeyebilir. Başvuran, tebliğ belgesi ile karar suretinin aynı olayı anlattığını kontrol eder. Başka bir davanın kararı yanlış zarfa girmişse süre o karardan işlemez. İşlemez çünkü nihai karar, şikâyet edilen olaya ait olmalıdır. Yanlış karar, doğru olayın süresini ne başlatır ne keser. Doğru karar sonradan bulunursa bulunan gün, tebliğ gününün yerine kendiliğinden geçmez.

İlgili taslaklar: AİHM Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır? - 2026 · Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır? - 2026 · Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Hangi Davalara Bakar? - 2026

Sık sorulan sorular

AİHM’e başvuru süresi hâlâ altı ay mı?

Hayır. 1 Şubat 2022 ve sonrasındaki nihai iç kararlar için süre dört aydır. Altı ay, o tarihten önceki nihai kararlara özgü eski kuraldır.

Dört ay ilk mahkeme kararından mı işler?

Hayır. Süre, nihai iç karardan işler. Kanun yolu açıkken ilk hükmün günü bu süreyi başlatmaz.

Anayasa Mahkemesinin otuz günü, AİHM süresinin yerine geçer mi?

Geçmez. Otuz gün Anayasa Mahkemesi başvurusudur. Dört ay, nihai iç karardan sonra ayrıca işler.

İç hukuk bitmeden başvurulursa süre kazanılır mı?

Hayır. İç hukuk tükenmeden yapılan başvuru, dört ay dolmamış olsa bile kabul edilebilirlikten düşebilir.

Adli ara dört ayı uzatır mı?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 104. maddesi, Sözleşme süresini bir hafta uzatmaz. Dört ay ağustosa denk gelse de o madde kendiliğinden kaydırmaz.

1 Şubat 2022’den önce biten dava bugün altı aya mı tabidir?

Yalnızca nihai iç kararı o tarihten önce verilmişse eski süre söz konusudur. 2022’den sonra verilen nihai karar dört aydır.

Eksik form göndermek dört ayı durdurur mu?

Kural olarak durdurmaz. Başvuru tarihi, İçtüzük 47’deki şartları taşıyan eksiksiz formun gönderildiği gündür.

Her ret, AİHM’de de ret midir?

Hayır. Anayasa Mahkemesi veya yüksek mahkeme reddi, süreyi başlatabilir. Mahkeme kabulü, Sözleşme şartlarına ayrı bağlıdır.

Başvuruların kabul edilme oranı nedir?

Bu sayfa başarı oranı vermez. Kabul, dört ay, tüketme ve diğer 35. madde şartlarının dosyada tutmasına bağlıdır.

Yüz yirmi gün diye sayılır mı?

Hayır. Süre dört aydır. Takvim ayı, gün sayısına çevrilerek kısaltılmaz.

Büyük Daire’ye gitmek dört aya ek süre verir mi?

Hayır. Daireden Büyük Daire’ye bırakma, kaçırılmış başvuru süresini uzatmaz. Başvuru önce dört ay içinde yapılmış olmalıdır.

Tedbir istemi dört ayın yerine geçer mi?

Geçmez. Bu sayfa tedbir istemine ayrı bir süre yazmaz. Asıl başvuru formu yine dört ay ve eksiksiz form kuralına bağlıdır.

Paylaş:

Av. Oğuz EROĞLU

Av. Oğuz Eroğlu, Eroğlu Hukuk & Danışmanlık Bürosu’nun kurucu avukatıdır. Hukuk Fakültesi mezuniyetinin ardından mesleki kariyerini avukatlık alanında sürdürmüş ve uzun yıllara dayanan deneyim kazanmıştır. Hukuk alanı...

Profili Gör