Uygulama İmar Planı: Yapı Adası, İlan ve Dava Süresi

Uygulama imar planı neyi gösterir?

5. madde, uygulama imar planının çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntılarıyla gösterdiğini yazar. Plan, tek başına yapı ruhsatı değildir. Ruhsat, yürürlükteki plan ve yönetmelik kuralları durunca ayrıca istenir. Parselin fonksiyonu konut, ulaşım alanı veya sosyal donatı diye okunuyorsa malik, o kararı ilan ve dava usulüyle tartışır. Fonksiyon, malikin idareye verdiği bir dilekçeyle kendiliğinden değişmez.

Aynı madde, imar hakkı aktarımını 1/1000 ölçekli uygulama imar planının bulunduğu alanlara bağlar. Aktarım, parselin tamamı veya bir kısmı umumi ve kamu hizmet alanında kaldığı için özel mülkiyete konu yapılaşma hakkı verilemeyen yerde, verilemeyen emsale esas inşaat hakkının başka parsele plan kararıyla taşınmasıdır. Arazi ve arsa düzenlemesi yapılmış ya da yapılması mümkün olmayan alan şartı da tanımdadır. Her uygulama planı kendiliğinden hak aktarmaz. Aktarım ayrı plan kararıdır. Bu yazı o kararın metrekare hesabını kurmaz.

İmar parseli, imar adası içindeki kadastro parselinin İmar Kanunu, plan ve yönetmelik esaslarına göre düzenlenmiş hâlidir. Kadastro parseli, kadastro sırasında oluşan mülkiyet parçasıdır. Uygulama planı yürürlüğe girince kadastro sınırı ile imar adası çakışmayabilir. Parselasyon, 19. maddede ayrı bir ay askı ve encümen veya il idare kurulu onayıyla kesinleşir. Uygulama planının ilanı, parselasyonun askısı değildir.

Plan hükümleri ve raporu, nazım plan tanımında bütünün parçası olarak yazılır. Uygulama planı da paftadan ibaret değildir. Lejant, plan notu ve rapor birlikte okunur. Yalnız paftadaki renge bakıp emsal çıkarmak, plan notunu yok saymak değildir. Not, idarece sonradan tek taraflı eklenmiş ve ilan edilmemişse planın parçası haline kendiliğinden gelmez. Değişiklik, 8. maddedeki usule girer.

6. madde, mekânsal planları kapsadıkları alan ve amaç bakımından mekânsal strateji planlarına uygun çevre düzeni planları ve imar planları diye kademeler. İmar planları nazım ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. Her plan, bir üst kademedeki plana uygun olur. Nazım imar planı, varsa bölge planının mekâna ilişkin ilkelerine ve varsa çevre düzeni planına uygun halihazır harita üzerine çizilir. Arazi parçalarının genel kullanış biçimini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüğünü, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemini gösterir.

Uygulama planı, nazım planın yerine geçerek yoğunluk eşiğini veya gelişme yönünü tek başına yeniden kurmaz. 8. madde, imar planını nazım ve uygulama imar planından oluşan bir bütün diye anar. Üst ölçek dururken uygulama planında ona aykırı bir ada kararı, plan kademesinin bozulmasıdır. Aykırılık, iptal davasının sebeplerinden biri olarak ileri sürülebilir. Dava, aşağıdaki sürelerin içindedir. Mahkeme, aykırı ada kararını malikin istediği fonksiyonla yeniden çizmez.

Büyükşehirlerde 1/25.000 ölçekli nazım imar planının yapılmış olması, gerekli görülen bölgelerde 1/5.000 ölçekli nazım imar planlarının yapılmasına engel değildir. Bu cümle 6. maddededir. 1/1000 ölçeği, kanunun uygulama planı tanımının her cümlesinde yazmaz. İmar hakkı aktarımı ve bazı altyapı gösterimleri 1/1000 ölçekli uygulama imar planını anar. Ölçek, o hükümlerin kapsamında okunur. Her cümlenin ölçeği diye genellenmez.

1/1000, aktarım tanımında ve bazı altyapı hükümlerinde anılır. Aktarım her planda kendiliğinden işlemez.

Planı kim hazırlar ve kim onaylar?

8. madde, belediye sınırındaki nazım ve uygulama imar planlarını ilgili belediyeye bırakır. Mevcutsa bölge planı ve çevre düzeni planı kararlarına uygunluk aranır. Planlar, plan değişiklikleri ve revizyonlar, Bakanlığın elektronik ortamına yüklenir ve aynı sistemden plan işlem numarası alır. Numara, arşiv ve kayıt içindir. Numaranın hiç alınmaması, usul tartışmasının konusudur. Numara, planın hukuka uygunluğunu kendiliğinden ispat etmez.

Plan, belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Belediye ve mücavir alan dışında planı valilik veya ilgilisi yapar veya yaptırır. Valilik uygun görürse onaylar ve plan yürür. Onaylı plandaki değişiklik de aynı usuldür. İlgili idare, belediye ve mücavir alan içinde belediye, dışında valiliktir. Mücavir alan, imar mevzuatı bakımından belediyenin sorumluluğuna verilmiş alandır.

7. madde, son nüfus sayımında nüfusu 10.000’i aşan yerleşmelerin imar planlarının yaptırılmasını mecbur kılar. Nüfusu bu eşiği aşmayan yerleşmede plan yapılıp yapılmayacağına belediye meclisi karar verir. Mevcut planlar yürürlüktedir. Eşik, her parsel için ayrı bir plan zorunluluğu değildir. Yerleşmenin planı olup olmayacağına ilişkindir.

Tarım arazileri, 5403 sayılı Kanundaki izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılamaz ve planlanamaz. Bu sınır 8. maddenin (c) bendindedir. İzin yokken çizilen uygulama planı, üst hukuk kurallarını kendiliğinden aşmaz. İznin varlığı, dosyadaki belgeyle gösterilir.

İlan, muhtarlık duyurusu ve tabela

Belediye sınırında plan, onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve idarenin internet sayfasında bir ay süreyle eş zamanlı ilan edilir. Bu bir ay içinde plana itiraz edilebilir. İtirazlar ve plan, belediye meclisinde on beş gün içinde incelenerek kesin karara bağlanır. Belediye dışında ilan, valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve internet sayfasında bir aydır. İtiraz valiliğe yapılır. Valilik on beş gün içinde kesin karara bağlar.

Planın nerede askıya çıktığı, askı süresiyle eş zamanlı olarak ilgili muhtarlık panosunda duyurulur. Plan değişikliğinde, değişikliğe konu alanda görülebilecek biçimde en az iki tabela ile otuz gün bilgilendirme yapılır. Tabela, bir aylık ilanın yerine geçen ikinci bir itiraz süresi değildir. İlan, ilan yerinde ve internet sayfasında bir aydır. Tabelanın dikildiği gün, bir aylık sürenin yerine yazılmaz.

Kesinleşen planlar alenidir. Aleniyeti sağlamak ilgili idarenin görevidir. İdare, planın tamamını veya bir kısmını çoğaltıp isteyene verebilir. Çoğaltmanın ücreti idarece tespit edilir. Ücretin lira tutarı bu yazıda yoktur. Aleniyet, herkesin planı görme imkânıdır. Görmek, dava süresini tek başına başlatan bir tebligat diye kilitlenmez.

Kesinleşen planların bir kopyası, ulusal coğrafi bilgi sistemi altyapısı üzerinden arşivlenmek üzere Bakanlığa gönderilir. Sayısal üretim ve bedelsiz gönderim, 8. maddenin ilgili bendindedir. Bedelsiz gönderim, vatandaşın isteyeceği kopyanın ücretsiz olduğu anlamına gelmez. İdarenin Bakanlığa gönderimi ile vatandaşa çoğaltma ayrı cümlelerdir.

İdari itiraz ile iptal davası hangi süreye bağlıdır?

Bir aylık ilan içindeki itiraz, idareye yapılan itirazdır. Meclis veya valilik bu itirazı on beş günde kesin karara bağlar. Bu karar, malikin mahkemeye gitmesini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İtiraz etmemiş olmak, kanunda dava hakkını düşüren bir şart olarak yazılmaz. Dava süresi yine İYUK ve İmar Kanunu’ndaki ölçülerle okunur. İtiraz, idarenin kendi içinde düzeltme imkânıdır.

İptal davası, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre idare mahkemesinde açılır. Taşınmaza ilişkin imar uyuşmazlığında yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir. Yetki kamu düzenindendir. Görevli mahkeme idare mahkemesidir. Mahkeme, planı malikin istediği fonksiyonla yeniden çizmez. İşlemin hukuka uygunluğunu denetler.

7. madde, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemesinde dava açma süresini altmış gün yapar. Süre, yazılı bildirimde bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İlanı gereken düzenleyici işlemde süre, ilan tarihini izleyen günden başlar. Aynı madde, bu işlem uygulanınca ilgilinin düzenleyici işleme, uygulama işlemine veya her ikisine birden dava açabileceğini yazar. Düzenleyici işlem iptal edilmemiş olsa da ona dayalı işlemin iptali istenebilir.

İmar Kanunu’nun 8. maddesi ayrı bir dış sınır koyar. Kesinleşen imar planları veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde dava açılabilir. Beş yıl, altmış günün yerine yazılmış bir geniş süre değildir. Altmış gün, özel kanun ayrı süre göstermedikçe İYUK’taki genel süredir. Beş yıl, kesinleşmeden sonra her hâlde işletilen üst sınırdır. Altmış günün ilk günü, yazılı bildirim günü mü, ilan günü mü yoksa kesinleşme günü mü diye tek cümlede kilitlenmez. Dosyada hangi işlemin tebliğ veya ilan edildiği, sürenin hesabını değiştirir. Davanın kaç ayda sonuçlanacağı yazılmaz.

Altmış günün ilk günü yazılı bildirim, ilan ve kesinleşme ayrımına göre değişir. Davanın görüleceği ay sayısı yoktur.

Kim dava açabilir?

İptal davasını, işlemin hukuka aykırı olduğu iddiasında menfaati ihlal edilen kişi açabilir. Parselin maliki, fonksiyon veya yapılaşma kararı kendi taşınmazını etkiliyorsa bu menfaatin içindedir. Komşu parsel malikinin menfaati, kararın onun taşınmazına etkisine bağlıdır. Her vatandaşın soyut bir ilgisi, menfaat sayılmaz. Menfaatin varlığı dosyada gösterilir. Bu sayfa dava dilekçesi vermez.

İdari itirazı, ilan süresi içinde plana itiraz eden kişi kullanır. İtirazın reddi, kesin karardır. Reddin tebliği ile ilanın kendisi, süre hesabında ayrı işlemdir. Hangisinin altmış günü başlattığı kilitlenmez. Beş yıllık dış sınır, kesinleşmeden işler. İtiraz etmeden dava açılmış olması, beş yılı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Kat malikleri, kendi bağımsız bölümlerinin bağlı olduğu parseldeki plan kararından etkilenebilir. Kat mülkiyetinin iç ilişkisi, idareye karşı menfaati kendiliğinden her kat malikine aynı genişlikte vermez. Paylı mülkiyette her paydaş, kendi payı oranında değil, işlemin mülkiyet hakkına etkisi ölçüsünde menfaat tartışır. Bu ayrım, dilekçedeki husumetle gösterilir.

İptal davası plana ne yapar?

İptal davası, uygulama imar planının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla işlemin ortadan kaldırılmasını ister. Üst plana aykırılık, ilan usulünün atlanması, plan işlem numarasının hiç alınmaması ve dayanağı olmayan bir fonksiyon değişikliği bu iddianın örnekleridir. Mahkeme planı yeniden çizmez. İptal, işlemi hukuka aykırı olduğu ölçüde kaldırır. Yerine gelecek plan yine 8. maddedeki onay, numara ve bir aylık ilan usulüne girer.

Yürütmenin durdurulması, iptal davasının içinde ayrıca istenebilir. İYUK, yürütmenin durdurulmasını işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarına bağlar. İki şart birlikte aranır. Duruşma ve kararın kaç ay süreceği yazılmaz. Yürütmenin durdurulması, iptalin kendisi değildir. Esas hakkında karar ayrıca verilir.

Bir kadastro parselinin uygulama planında ulaşım alanına ayrılması, malikin menfaatini etkiler. Malik, bir aylık ilan içinde idareye itiraz edebilir. Meclis itirazı on beş günde reddeder ve plan kesinleşir. Malik, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde iptal isteyebilir. Beş yıllık dış sınır bu kesinleşmeden işler. Altmış günün ilk günü, ilanın ve kesinleşmenin dosyada nasıl işlendiğine bakılarak okunur. Bu yazı o günü her dosya için aynı tarih diye vermez.

Parselasyon uygulama planından nasıl ayrılır?

18. madde, belediye ve mücavir alan içinde belediyeye, dışında valiliğe, arazi ve arsaları maliklerin muvafakati aranmaksızın birleştirme, ada ve parsellere ayırma ve hak sahiplerine dağıtma yetkisi verir. Düzenleme ortaklık payı, düzenlemeye tabi tutulan yerlerin düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırk beşini geçemez. Yüzde, kanundaki tavandır. Somut parselden kesilecek metrekare bu sayfada hesaplanmaz.

19. madde, parselasyon planlarının belediye encümeni veya il idare kurulu onayından sonra yürürlüğe gireceğini, bir ay ilgili idarede asılacağını ve sürenin sonunda kesinleşeceğini yazar. Bu bir ay, uygulama imar planının 8. maddedeki bir aylık ilanı değildir. İkisi karıştırılırsa süre yanlış işlemin gününden başlar. Parselasyon askısı, uygulama planının iptal süresini kendiliğinden yeniden başlatmaz.

Belediye veya valiliğin, parselasyon planlarını imar planlarının kesinleşme tarihinden itibaren beş yıl içinde yapması ve onaylaması esastır. Bu beş yıl, dava açma süresi değildir. İdarenin parselasyon yapma ölçüsüdür. Yapılmaması hâlinde doğacak kamulaştırma işlerinden belediye veya valilik sorumludur. Dava açma dış sınırı, kesinleşen parselasyon için ayrıca beş yıldır. İki beş yıl aynı günü başlatmaz.

Plan değişikliği hangi sınırla yapılır?

Onaylanmış plandaki değişiklik, 8. maddedeki ilan ve itiraz usulüne tabidir. Ek 8. madde, değişikliklerin plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak şekilde ve teknik gerekçeyle yapılacağını yazar. Teklifte, ihtiyaç analizini içeren sosyal ve teknik altyapı etki değerlendirme raporu sunulur. Rapor, değişikliği kendiliğinden hukuka uygun yapmaz.

Fonksiyon değişikliği hariç, parsel bazında nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini veya bina yüksekliğini artıran imar planı değişiklikleri yapılamaz. Bir fonksiyon, parsel bazında konut kullanımına dönüştürülemez. Bu yasaklar Ek 8’dedir. Ada bazında artış veya fonksiyon değişikliği, bin metrekareden az olmamak kaydıyla oluşmuş adalarda, ihtiyaç duyulan kültürel tesis ile sosyal ve teknik altyapının adanın merkezine en fazla beş yüz metre yarıçaplı alanda karşılanması şartına bağlanır.

Değişiklik alanında otuz günlük tabela, malike duyurudur. Tabelanın dikildiği gün, bir aylık ilan süresinin yerine yazılmaz. Değişiklik kesinleşmeden uygulama planının yürürlükteki hükmü durur. Kesinleşen değişiklik, beş yıllık dış sınıra kendi kesinleşme gününden girer. Eski planın kesinleşme günü, yeni değişikliğin süresini kendiliğinden başlatmaz.

Değer artış payı neyi alır?

Ek 8. madde, taşınmaz maliklerinin tamamının talebi üzerine parsel bazında fonksiyon değişikliği ile ada bazında yapılan ve değer artışı doğuran plan değişikliğinde, artan değerin yüzde doksanını değer artış payı olarak alır. Mahkemelerce iptal edilen plan değişikliklerinde, yürürlükten kalkan plan ile teklif edilen plan arasındaki değer farkının yüzde doksanı da aynı hükme girer. Bedel, 2942 sayılı Kanun’un 11. maddesindeki esaslar gözetilerek belirlenir. Somut bir parsel için lira hesabı bu yazıda kurulmaz.

Değer, en az iki lisanslı değerleme kuruluşunun tespiti dikkate alınarak, değişiklik sonrası ortalama yeni değerden az olmamak üzere idarenin kıymet takdir komisyonunca belirlenir. Peşin ödemede yüzde on indirim vardır ve tahakkuku izleyen bir ay içinde ödenir. Taksit, dört ödemedir. İlk ödeme faizsizdir. Sonrakiler altıncı, on ikinci ve on sekizinci aylarda, kalan borca TÜFE aylık değişim oranları eklenerek yapılır. Payın tamamı ödenmeden tapuda satış, devir, bağış yapılamaz ve yapı ruhsatı düzenlenemez. Emsal, inşaat alanı, yükseklik ve kullanım amacı değişmeyen ruhsat tadilatları bu yasağın dışında tutulur.

Riskli yapının bulunduğu parselde mer’i planla verilmiş emsale esas alanı en fazla yüzde yirmi artıran değişiklikler, 6306 sayılı Kanun kapsamındaki alanlar, kamu yatırımları, kamu mülkiyeti, mazbut ve mülhak vakıflar, yükseklik serbestliğinin 8. maddedeki usulle belirlenmesi, mahkeme kararını yerine getiren planlar ve 2942 sayılı Kanun’un ek 1. maddesi kapsamındaki bazı değişiklikler, Ek 8’in uygulanmayacağı hâller olarak yazılır. İstisna, her riskli yapı dosyasına otomatik pay muafiyeti diye genellenmez. Şart, fıkradaki ölçüdür.

Yükseklik, ruhsat ve altyapı

Sanayi alanları, ileri atıksu arıtma tesisleri, ibadethane alanları ve tarımsal amaçlı silo yapıları hariç, imar planlarında bina yükseklikleri yençok serbest olarak belirlenemez. Mer’i planda serbest bırakılmış yükseklikler, emsal değişmeden, çevre teşekkül ve siluet dikkate alınarak plan değişikliği veya revizyonla belirlenir. İdare belirlemezse Bakanlık belirler. Bu hüküm 8. maddedir. Serbest yükseklik, ruhsatın kendiliğinden sınırsız olduğu anlamına gelmez.

Yapı ruhsatı, yürürlükteki uygulama imar planına ve yönetmeliğe göre ayrıca istenir. Plan, ruhsatın yerine geçmez. Ruhsata başlama süresi ve ruhsatın hükümsüz kalması 29. maddede ayrıdır. O süre, planın iptal süresi değildir. Değer artış payı ödenmeden, istisna dışında ruhsat düzenlenemez. Payın ödenmesi, planın hukuka uygunluğunu kendiliğinden kesinleştirmez.

1 Haziran 2019’dan itibaren imar uygulaması görmemiş alanlar için onaylanacak yeni planlarda, ulaşım amaçlı bisiklet yolları ve park istasyonları plan bütününde aranır. Topoğrafya ve eğim nedeniyle yapılamayan yerde yaya düzeni yapılır. Elektronik haberleşme kulelerinin planda gösterilmesi Ek 9’dadır. Bu gösterim, her parselin fonksiyonunu kendiliğinden değiştirmez.

Delil ve dosyada aranan kayıt

Uygulama planı uyuşmazlığında pafta, plan notu, rapor, meclis veya valilik kararı, ilan tutanağı, itiraz ve kesinleşme yazısı ile plan işlem numarası birlikte okunur. Yalnız renkli bir kopya, ilanın yapıldığını ispatlamaz. İlanın yeri ve süresi idarenin kaydındadır. Muhtarlık duyurusu ve tabela, ilanın yerine geçmez. Onların varlığı, bir aylık ilanın yapıldığını ayrıca göstermez.

Üst planın ilgili paftası, aykırılık iddiasının dayanağıdır. Nazım plan ile uygulama planı çelişiyorsa kademe bozulması ileri sürülebilir. Çelişkinin olmadığı yerde salt beğenmeme, iptal sebebi değildir. Hukuka aykırılık, yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönünden gösterilir. Mahkeme yerindelik denetimi yapmaz.

Parselasyon dosyası ayrıdır. Dağıtım cetveli, ortaklık payı ve askı tutanağı, fonksiyon kararının iptal dilekçesinin yerine geçmez. İki işlem aynı dilekçede birleşebilir. Birleşmeleri, sürelerin tek süreye inmesi anlamına gelmez. Her işlemin kesinleşme günü ayrı okunur.

Kamulaştırma ve plan kararı

Uygulama imar planında umumi hizmete ayrılan yer, mülkiyetin kendiliğinden idareye geçmesi değildir. Kamulaştırma, 2942 sayılı Kanun’un kendi usulüne tabidir. Plan kararı, kamulaştırma bedelinin lira tutarını bu sayfada belirlemez. Bedel, kamulaştırma kanunundaki esaslara göre ayrıca tespit edilir. Tespit yapılmadan lira yazılmaz.

13. madde, imar planında kamu hizmetine ayrılan ve belirli süre içinde kamulaştırılmayan yerler için ayrı bir rejim yazar. Sürenin kaç yıl olduğu ve malikin hangi başvuruyu yapacağı, o maddenin güncel metninden okunur. Bu sayfa o süreyi tek bir ay sayısına çevirmez. Planın iptali ile kamulaştırma bedeli davası aynı dava değildir. Görev ve süre ayrıdır.

Parselin ulaşım alanına veya yeşil alana ayrılması, malike bedelsiz terk yükümlülüğünü kendiliğinden yüklemez. Düzenleme ortaklık payı, 18. maddedeki uygulama sırasında ve yüzde kırk beş tavanla kesilir. Pay, kamulaştırma bedelinin yerine geçmez. İkisi farklı işlemdir. Birinin davası diğerinin süresini başlatmaz.

İdare, planı değiştirerek kamu alanı kararını kaldırabilir. Kaldırma da 8. maddedeki ilan ve itiraz usulüne girer. Değişiklik kesinleşmeden eski fonksiyon durur. Kesinleşen değişiklik, kendi beş yıllık dış sınırına girer. Eski planın iptal davası, değişiklikle konusuz kalabilir. Konusuz kalma, her dosyada otomatik değildir. Mahkeme, menfaatin sürüp sürmediğine bakar.

Plan notu, emsal ve yapılaşma hakkı

Emsal, planın yapılaşma yoğunluğunu gösteren orandır. Oran, pafta ile plan notunun birlikte okunmasıyla anlaşılır. Not, paftadaki rengin aksine bir sınır koyuyorsa not da hükmün parçasıdır. Notun ilan edilmeden sonradan eklenmesi, plan değişikliği usulünü atlamak olabilir. Usul atlanmışsa iptal sebebi tartışılır. Bu sayfa örnek bir emsal rakamı uydurmaz.

Kat adedi ve bina yüksekliği, emsalden ayrı gösterilebilir. Yükseklik, sanayi, ileri atıksu, ibadethane ve tarımsal silo hariç yençok serbest bırakılamaz. Serbest bırakılmış eski yükseklikler, emsal değişmeden çevre teşekkül ve siluete göre belirlenir. Belirleme, plan değişikliği veya revizyonla yapılır. Ruhsat, bu belirleme olmadan sınırsız yükseklik vermez.

İmar hakkı aktarımı, verilemeyen emsalin başka parsele plan kararıyla taşınmasıdır. Taşıma, 1/1000 ölçekli uygulama planının bulunduğu ve düzenleme yapılamayan alan şartına bağlıdır. Malik, aktarımı tek başına tapuya işletmez. Aktarım bir plan kararıdır. Karar, ilan ve itiraz usulüne girer. Metrekare hesabı bu yazıda kurulmaz.

Yapılaşma hakkı, ruhsat anındaki mer’i plana göre kullanılır. Plan sonra değişirse başlamış inşaatta 29. maddedeki müktesep hak cümlesi ayrıca okunur. Müktesep hak, her kazılmış temel için otomatik bir koruma değildir. Şart, maddenin yazdığı başlamış inşaattır. Plan iptal edilmişse ruhsatın dayanağı ayrıca tartışılır. İptal, inşaatı malikin istediği projeyle sürdürme izni vermez.

İlanın şekli ve kesinleşme

Bir aylık ilan, hem ilan yerinde hem idarenin internet sayfasında eş zamanlıdır. Yalnız birinin yapılması, eş zamanlılık şartını eksik bırakabilir. Eksiklik, iptal davasında şekil sebebi olarak ileri sürülebilir. İnternet sayfasının hangi gün açıldığı, idarenin kaydıyla gösterilir. Muhtarlık panosu, bu eş zamanlılığın yerine geçmez. Pano, askının nerede olduğunu duyurur.

On beş günlük inceleme, itiraz varsa meclis veya valiliğin kesin karar süresidir. İtiraz yoksa plan, ilan süresinin bitimiyle kesinleşir. İtiraz varsa kesinleşme, kesin karara bağlanma anına kayar. Bu ayrım, beş yıllık dış sınırın başlangıcını değiştirir. Altmış günün ilk günü yine dosyadaki bildirime göre okunur ve kilitlenmez.

Kesin karar, itirazın kabulü veya reddi olabilir. Kabul, planın değiştirilmesi sonucunu doğurabilir. Değişen plan yeniden ilan usulüne girer. Ret, planın onaylandığı hâliyle kesinleşmesidir. Ret kararının tebliği, ilan gününden ayrı bir işlemdir. Hangi işlemin altmış günü başlattığı tek cümlede sabitlenmez. Denetim, tebliğ ve ilan belgelerine bakar.

Plan işlem numarası, elektronik kayıt zorunluluğudur. Numara alınmadan onaylandığı ileri sürülen plan, şekil yönünden tartışılır. Numaranın varlığı, içerik denetimini kapatmaz. Üst plana aykırı bir plan da numara almış olabilir. Numara, hukuka uygunluk karinesi değildir.

Yetki, görev ve yürütmenin durdurulması

İmar uygulamasından doğan iptal davası, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır. Yetki kamu düzenindendir. Yanlış yerde açılan dava, yetki yönünden reddedilebilir. Ret, işin esasına girmez. Yetkili mahkemede yeniden açılacak davanın süresi, usul kanunundaki düzenlemeye bağlıdır. Bu sayfa o süreyi her dosya için aynı gün diye yazmaz.

Görevli mahkeme idare mahkemesidir. Vergi mahkemesi veya adliye mahkemesi, planın iptali için görevli değildir. Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil, ayrı bir davadır. Bedel davasının görevli mahkemesi, plan iptalinin görevini değiştirmez. İki dava birleştirilmez diye kanunda yazılmaz. Birleşseler bile süreler tek süre olmaz.

Yürütmenin durdurulması istemi, dava dilekçesinde veya sonradan yapılabilir. Şartlar, açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarardır. Biri yoksa istem reddedilir. Ret, esas davayı düşürmez. Kabul, planın uygulanmasını durdurur. Durdurma, planı iptal etmiş sayılmaz. Esas karar ayrıca yazılır. Kararın kaç ayda çıkacağı bu metinde yoktur.

İstinaf, idare mahkemesi kararına karşı bölge idare mahkemesine yapılır. Süre, gerekçeli kararın tebliği üzerine işler. Bu sayfa her karar için tek bir gün kilitlemez. İstinaf, planı yeniden çizmez. Hukuka uygunluk denetimini sürdürür. Onama, ilk iptal veya ret kararını kesinleştirir. Bozma, işin yeniden görülmesini gerektirebilir.

Planın aleniyeti ve kopya

Kesinleşen plan alenidir. Aleniyeti sağlamak idarenin görevidir. Malik, planın kendi parselini ilgilendiren kısmını görmek için idareye başvurabilir. Başvuru, itiraz süresinin yerine geçmez. Görmek, dava açma süresini tek başına yeniden başlatmaz. Süre, ilan ve kesinleşme kayıtlarından okunur.

İdare, planın tamamını veya bir kısmını çoğaltıp isteyene verebilir. Çoğaltma için ücret tespit edebilir. Ücretin lira tutarı yazılmaz. Ücreti ödememek, planın aleniyetini ortadan kaldırmaz. Aleniyet, ücretli çoğaltmadan bağımsızdır. Bedelsiz olan, idarenin Bakanlığa yaptığı sayısal gönderimdir.

Elektronik ortamdaki plan işlem numarası, araştırmayı kolaylaştırır. Numara, ilan tutanağının yerine geçmez. İlanın yapıldığı yer ve gün, ayrıca belgelenir. İnternet sayfasındaki ilan ile fiziki ilan eş zamanlı olmalıdır. Biri eksikse şekil tartışması açılır. Tartışma, her eksikliği otomatik iptal saymaz. Mahkeme, eksikliğin kararı etkileyip etkilmediğine bakar.

Plan raporu, nüfus ve donatı dengesini açıklar. Raporun paftayla çelişmesi, sebep unsurunu tartışmaya açar. Çelişki yoksa salt raporun kısa olması iptal sebebi değildir. Teknik gerekçe, değişiklik tekliflerinde etki değerlendirme raporuyla birlikte sunulur. Raporun varlığı, parsel bazındaki yoğunluk yasağını kaldırmaz. Revizyon ile değişiklik aynı ilan ve itiraz usulüne bağlıdır. Adın revizyon olması bir aylık ilanı kısaltmaz. Adın değişiklik olması beş yıllık dış sınırı kaldırmaz. Her ikisi de plan işlem numarası alır.

Askı tutanağında ilan yerinin adresi, başlangıç ve bitiş günü yazılır. Tutanağın olmaması, ilanın yapılmadığı iddiasını güçlendirir. İnternet kaydı, fiziki ilanın yerine tek başına konmaz. Eş zamanlılık, ikisinin birlikte yürütülmesidir. Biri geç başlamışsa sürenin hangi günden işlediği dosyaya göre okunur. Bu metin o günü kilitlemez.

İtiraz, planın hangi ada ve parseline yöneldiğini ve hangi karara karşı olduğunu gösterir. Bu sayfa itiraz metnini vermez. Süresi içinde verilmeyen itiraz, meclisin on beş günlük kesin karar yükümlülüğünü kendiliğinden başlatmayabilir. Geç itiraz, dava süresini uzatan bir başvuru diye yazılmaz. Dava süresi İYUK ve beş yıllık dış sınırla ayrıca durur.

Kesinleşen planın bir kısmının iptali, iptal edilmeyen kısmı kendiliğinden düşürmez. Mahkeme, hukuka aykırılığı ölçüyle sınırlayabilir. Sınırlı iptalden sonra idare, boşluğu 8. maddedeki usulle doldurur. Doldurma, iptal gerekçesine aykırı bir planı yeniden yürürlüğe koyma serbestisi değildir. Yeni plan da ilan edilir ve kendi beş yılına girer. İptal gerekçesinde şekil eksikliği varsa yeni planda ilan usulü tamamlanır. Gerekçede üst plan aykırılığı varsa yeni plan o aykırılığı sürdüremez. Gerekçenin dışına çıkan yeni karar, ayrı bir iptal davasının konusu olur. O davanın altmış günü de dosyadaki yeni işleme göre okunur.

Sosyal ve teknik altyapı, planın donatı dengesidir. Ek 8, ada bazında yoğunluk veya fonksiyon artıran değişiklikte bu ihtiyacın adanın merkezine en fazla beş yüz metre içinde karşılanmasını yazar. Karşılanmadan yapılan artış, maddeye aykırı düşer. Parsel bazında yoğunluk artışı, fonksiyon değişikliği hariç zaten yasaktır. Donatı vaadi, bu yasağı kaldırmaz.

Planın bir kısmının askıya çıkarılıp bir kısmının çıkarılmaması, bütünün ilanı sayılmayabilir. İlan, onaylanan planın kendisine ilişkindir. Eksik pafta, şekil tartışması doğurur. Malik, kendi parselinin paftasının ilanda olup olmadığını kayıttan ister. Kayıt yoksa idare, ilanın yapıldığını başka belgeyle göstermelidir. Gösteremezse süre hesabı da tartışılır.

İstisnalar ve bu sayfada olmayanlar

Kentsel tasarım projeleri uygulama imar planlarıyla birlikte hazırlanabilir. Usul Bakanlıkça belirlenir. Tasarım projesi, uygulama planının ilan ve onay usulünü ortadan kaldırmaz. Özelleştirme alanlarındaki özel onay usulü, her belediye planına uygulanmaz. O usul, kendi maddesinin kapsamındadır.

Danıştay karar numarası bu turda yazılmaz. Karar özeti uydurulmaz. Altmış günün ilk günü kilitlenmediği için metin denetim gerektirir. Değer artış payının yüzde oranı kanundadır. Somut parselin lira örneği yoktur. Çoğaltma ücretinin tutarı yoktur.

Dava dilekçesi örneği yoktur. Davanın kaç ay süreceği yoktur. Okuyucu, planın neyi gösterdiğini 5. maddeden, ilanı 8. maddeden, dış sınırı aynı maddenin beş yıl cümlesinden okur. Altmış gün, İYUK m. 7’dedir. İlk gün dosyadaki işleme göre okunur. Menfaati olmayan kişinin dava açması, işin esasına girilmeden reddedilebilir. Menfaat, parsel malikinde fonksiyon kararının etkisiyle doğar. Komşuda, kararın onun taşınmazına etkisi aranır. Soyut bir ilgi yetmez.

Plan değişikliği teklifinde etki değerlendirme raporu sunulur. Rapor, artışı hukuka uygun yapmaz. Parsel bazında konuta dönüşüm yasaktır. Ada bazında artış, bin metrekareden az olmayan oluşmuş adada ve beş yüz metre içindeki donatı şartına bağlıdır. Şart yoksa değişiklik maddeye aykırıdır. Aykırılık, iptal sebebidir. İptalden sonra yeni plan, onay, numara ve bir aylık ilan usulüne yeniden girer. Eski beş yıl, yeni plana kendiliğinden taşınmaz. Yeni kesinleşme, yeni dış sınırı başlatır.

İlgili taslaklar: İmar Planı Nedir? Plan Çeşitleri Nelerdir? (2026) · İmar Planının İptali Davası - 2026 · İmar Planının İptali Davası ve İtiraz - 2026